De ‘gezondheidszorg’ in Karamoja

De afgelopen week hebben we in Karamoja, een zeer arme en droge regio in Oeganda, gezondheidscentra van verschillende niveaus bezocht. Het systeem zit goed in elkaar en lijkt op papier prima te functioneren, maar in werkelijkheid is de broodnodige zorg voor velen niet beschikaar en/of bereikbaar. Bijzonder en aangrijpend om de gezondheidszorg in Oeganda en met name Karamoja te beleven.

Karamoja is een bergachtig gebied, waarbij dorpjes vaak ver van elkaar verwijderd liggen. De dorpjes bestaan uit hutjes van riet en modder met een omheining van struiken en takken om het dorp ter bescherming tegen andere stammen, het tegenhouden van geiten die de spaarzame kleren op eten en natuurlijk ook om roofdieren als de luipaarden buiten het dorp te houden.

In deze dorpen zijn getrainde vrijwilligers het eerste aanspreekpunt voor de zieken. Ze beschikken over medicijnen (een anti-malaria middel en een antibioticum) om de meest voorkomende ziekten, malaria en longontsteking, te kunnen behandelen. Ze maken gebruik van een kaart met plaatjes (ze zijn vaak analfabeet) om te bepalen hoe ziek iemand is. Deze volunteer health teams (VHT) kan je vergelijken met je tante die een boek over ziekten in haar kast heeft staan en toevallig nog een paracetamolletje in haar tas heeft.

Na de VHT (niveau I) volgen verschillende health centers. De laagste, niveau II, heeft enkele spreekkamers waar zusters spreekuur doen. Niveau III heeft een ‘verloskunde afdeling’, een laboratorium, een antenatale afdeling en gaat op outreach om te vaccineren in de dorpjes. Niveau IV is een klein ziekenhuis dat de beschikking hoort te hebben over meerdere afdelingen, een groter laboratorium, een operatiekamer, een ambulance en voldoende personeel. Naast deze kleinere health centers zijn er ook nog regionale verwijs ziekenhuizen en het nationale verwijs ziekenhuis.

We hebben inmiddels alle verschillende centers bezocht. In Kampala hebben we een maand in het nationale verwijs ziekenhuis, Mulago, gewerkt en vervolgens hebben we in Moroto (Karamoja) in 1,5 week tijd de verschillende andere centers kunnen bezoeken en ook enkele dagen gewerkt in het regionale verwijs ziekenhuis Moroto. Een zeer bijzondere en soms aangrijpende kennismaking met gezondheidszorg in de onderontwikkelde gebieden.

De gezondheidszorg worstelt met een hoop problemen of, zoals ze dat hier noemen, er zijn een hoop uitdagingen. Het komt uiteindelijk vrijwel constant neer op twee belangrijke punten: geen of weinig personeel en tekort aan geld. Het Moroto ziekenhuis is als regionaal verwijs ziekenhuis bedoeld om de ingewikkelde patiënten uit de regio te behandelen. Gek genoeg zijn er geen artsen aanwezig. Tijdens ons bezoek waren de twee basisartsen naar Kampala, waardoor het ziekenhuis enkele dagen zonder artsen zat. Stromend water is niet aanwezig en alleen het laboratorium heeft (zonne)energie. Operaties zijn door gebrek aan stroom vrijwel onmogelijk en röntgenfoto’s kunnen alleen ‘s nachts gemaakt worden als de generator aan staat.

Vrijwel alle kinderen, heel ziek of minder ziek, worden uitgebreid intraveneus behandeld met anti-malaria medicatie en twee soorten zeer heftige antibiotica zonder dat onderzoek is gedaan naar de oorzaak van de ziekte. ‘s Ochtends nemen de zusters op de ondervoedingsafdeling door welke kinderen er in de afgelopen nacht zijn overleden.

De lagere health centers hebben hetzelfde probleem met betrekking tot personeel. De faciliteiten zijn vaak wel in orde, maar door een gebrek aan water en stroom kan niet alles gebruikt worden. Ze komen geld tekort om personeel en andere zaken te betalen en zo kan het gebeuren dat de ambulances stil staan doordat er geen geld is voor brandstof. Ondanks dat de centers in de bergen liggen en zo dicht mogelijk bij de mensen zijn, is het voor veel patiënten vanwege de afstand onmogelijk om bij de health centers te komen en beleeft de traditioneel genezer nog altijd gouden tijden. Nog altijd sterven een hoop vrouwen gedurende de bevalling, doordat wordt vastgehouden aan traditionele manieren van thuis bevallen. De kindersterfte is hier hoger dan waar dan ook in Oeganda, ondanks de grote inspanning die medewerkers  leveren om naar de dorpen te gaan om iedereen te vaccineren.

We zijn nu bezig met het schrijven van een rapport voor de First Lady die tevens de minister is van dit gebied. Het is duidelijk zichtbaar dat reeds een hoop vooruitgang is geboekt, maar er is nog een hoop werk aan de winkel. Hopelijk kan ons rapport helpen met het aanwijzen en oplossen van de knelpunten.